--> No. 65

Ontwerp & publiek debat

Periode 2009 / Project Ontwerp & publiek debat / Opdrachtgever Academie van Bouwkunst Groningen


De tijd van eco­no­mische re­ces­sie is een goed mo­ment voor be­zin­ning op de stu­wen­de wel­vaarts­groei en het idee van ein­de­lo­ze maak­baar­heid. Het is ook het mo­ment om te be­zin­nen op de in­houd van voor­lig­gen­de op­ga­ven, om ge­dui­de ont­wik­ke­lings­per­spec­tie­ven ge­nu­an­ceerd te on­der­zoe­ken en wel­licht vraag­te­kens te plaat­sen bij in gang ge­zet­te ont­wik­ke­lin­gen.

Gren­zen aan de groei een nieu­we de­fi­ni­tie van de op­ga­ve

Er lijkt een ein­de ge­ko­men aan de on­ge­brei­del­de groei van de wel­vaarts­sa­men­le­ving. Dit per­spec­tief be­te­kent voor de ruim­te­lij­ke ont­wik­ke­ling een bij­stel­ling van am­bi­ties en het de­fi­niëren van an­de­re ont­werp­hou­din­gen om ac­tu­e­le op­ga­ven über­haupt te kun­nen be­noe­men. De nieu­we ruim­te­lij­ke op­ga­ven waar­mee de ont­wer­per zich ge­con­fron­teerd ziet, zijn van een an­de­re or­de dan het ont­wer­pen van een ge­bouw, een ste­den­bouw­kun­dig plan of een re­gi­o­na­le vi­sie. Ze zijn vaak veel com­plexer vaak zijn het op­ga­ven zon­der pro­gram­ma. Het de­fi­niëren van zo’n op­ga­ve is een pro­ject an sich. Dit be­te­kent dat de ont­wer­per bui­ten de ge­baan­de pa­den van de ruim­te­lij­ke or­de­ning treedt en de ruim­te­lij­ke con­se­quen­ties van een maat­schap­pe­lijk in­ge­bed­de op­ga­ve in beeld brengt. De ruim­te­lij­ke op­los­sin­gen voor zo’n op­ga­ve spe­len vaak op ver­schil­len­de schaal­ni­veaus te­ge­lij­ker­tijd, wor­den ge­ken­merkt door uit­een­lo­pen­de en schijn­baar te­gen­strij­di­ge be­lan­gen en ge­stuurd door ver­schil­len­de be­lang­heb­ben­den en be­trok­ke­nen. Het is voor de ont­wer­per de kunst om de ma­zen in het net van de ge­stel­de op­ga­ve te vin­den en daar schat­ten in te ont­dek­ken die ont­wik­ke­lin­gen kun­nen aan­ja­gen. Ui­t­ein­de­lijk gaat het hier om het de­fi­niëren van de op­ga­ve  het vi­su­a­li­se­ren van zo­wel denk­rich­tin­gen als op­los­sin­gen. Daar­mee func­ti­o­neert de ver­beel­ding van dit ty­pe ruim­te­lijk ont­werp veel va­ker als aan­ja­ger van het de­bat dan dat het wer­ke­lijk tot een uit­wer­king of re­a­li­sa­tie van een voor­stel komt.


Ont­werp en eco­lo­gie

Vi­sies en on­der­zoe­ken kun­nen zo in voor­stel­len re­sul­te­ren die nor­ma­li­ter on­der het ta­pijt zou­den wor­den ge­scho­ven. De nieu­we per­spec­tie­ven voor de ont­wik­ke­ling van stad en land­schap be­slaan vaak meer­de­re schaal­ni­veaus: van ste­den­bouw tot ar­chi­tec­tuur, van land­schap tot pro­ces en eco­lo­gie­ont­werp. Als der­ge­lij­ke pro­jec­ten wor­den ge­ka­rak­te­ri­seerd door een krach­tig con­cept, ge­ba­seerd op een diep­gra­vend on­der­zoek naar ver­schil­len­de pro­gram­ma’s en op uit­een­lo­pen­de schaal­ni­veaus, is het mo­ge­lijk een bre­de vi­sie op de op­ga­ve te ont­wik­ke­len. Cen­traal staat daar­bij het vor­men van een ba­lans tus­sen pro­gram­ma, land­schap en na­tuur­lij­ke bron­nen (ook wel te le­zen als een ba­lans tus­sen eco­no­mie, ruim­te en maat­schap­pe­lijk be­lang). De­ze ba­lans is een dy­na­misch sys­teem een schaal­lo­ze eco­lo­gie die pro­gram­ma's aan ruim­te­lij­ke con­di­ties weet te ver­bin­den. Zo kun­nen in het ont­werp­pro­ces op in­ven­tie­ve wij­ze de ogen­schijn­lij­ke te­gen­stel­lin­gen tus­sen op­dracht, tech­nische mo­ge­lijk­he­den en con­text po­si­tief be­nut wor­den. De ruim­te­lij­ke ver­ta­lin­gen van de­ze pro­ces­sen ge­ne­re­ren nieu­we ty­po­lo­gieën voor stad, ge­bouw of land­schap. De ver­beel­dings­kracht van ar­chi­tec­tuur is in een tijd van be­zin­ning dui­dend voor een toe­komst­per­spec­tief. Juist de ver­ta­ling naar een ruim­te­lijk beeld is de slag­kracht van de ont­wer­per.


Slim­me tech­nie­ken

Een on­der­zoe­ken­de hou­ding draagt bij aan het ge­ne­re­ren van in­no­va­tie­ve op­los­sin­gen. Er is na­me­lijk vaak veel meer ken­nis voor­han­den dan we ons be­sef­fen. De voor­uit­gang en de wel­vaart heb­ben ons doen ver­ge­ten hoe een­vou­dig op­los­sin­gen soms kun­nen zijn. Voor­uit­gang en ont­wik­ke­ling hoe­ven im­mers niet te be­te­ke­nen dat al­les bij de­ze nieu­we ver­wor­ven­he­den blijft. De­ze ver­wor­ven­he­den stel­len ons juist we­der­om voor nieu­we op­ga­ven. Het te­rug­blik­ken naar het ver­le­den en het zoe­ken naar in­zicht in ont­wik­ke­lin­gen kun­nen ver­hel­de­rend wer­ken in het be­pa­len van een aan­pak, het stel­len van de juis­te vraag en het be­noe­men van de op­ga­ve. Soms is een al­ou­de toe­pas­sing ver­ba­zing­wek­kend ef­fec­tief en kan het we­der­om in­zet­ten er­van re­la­ti­ve­rend wer­ken of nieuw per­spec­tief bie­den. Een sim­pel voor­beeld is de plaat­sing van ko­pe­ren galm­va­ten tus­sen de  zit­plaat­sen in het Ro­mein­se the­a­ter, waar­mee het ge­luid op na­tuur­lij­ke wij­ze kan wor­den ver­sterkt. In de­ze ca­te­go­rie van slim­me tech­niek uit de ver­le­den tijd zijn nog ve­le an­de­re voor­beel­den te noe­men, zo­als de ijs­kel­der en fruit­mu­ren. Niet uit het ver­le­den, maar wel een goed voor­beeld van slim­me tech­niek is het toe­pas­sen van CO2-uit­stoot in kas­tuin­bouw in plaats van de­ze te com­pen­se­ren in een ver land of op te slaan on­der een woon­wijk. Maar on­ze Hol­land­se to­maat smaakt veel lek­ker­der en voor­al zoe­ter wan­neer hij groeit op brak wa­ter in plaats van in kas­sen met warm­te­re­gu­le­ring en schoon lei­ding­wa­ter. We­ten­schap­pers be­schou­wen der­ge­lij­ke op­los­sin­gen vaak als on­re­a­lis­tisch en ook over­he­den zijn hui­ve­rig, maar op klei­ne schaal en met lo­ka­le on­der­ne­mers blijkt veel mo­ge­lijk daar zit het ge­loof, het ver­trou­wen en de am­bi­tie. Want zon­der am­bi­tie geen plan en ook ze­ker geen pro­jec­ten.

+ Related Projects