--> No. 67

Brazil Comtemporary

Periode 2009 / Project Brazil Comtemporary / Opdrachtgever Rotterdam Marketing / Locatie Rotterdam / Met Catherine Visser


Een twee­ge­sprek

Wil­le­mijn: mijn eer­ste in­druk was ‘wauw, ik ben te­rug.’ De puls van een dui­ze­ling­wek­ken­de me­tro­pool, met een mix van men­sen, cul­tu­ren, de ongrijp­baar­heid van een mil­joe­nen stad en te­ge­lij­ker­tijd al die men­sen die met hun in­di­vi­du­eel han­de­len de stad ma­ken.  

Je wordt mee­ge­sleurd in een be­le­ving, zorg­vul­dig ge­com­po­neerd in een in­druk­wek­ken­de si­mul­taan ge­pro­jec­teer­de film­beel­den, die ge­pro­jec­teerd wor­den op acht­tal gro­te scher­men. Ge­luid zwelt aan, zweept op en geeft de beel­den zwaar­te. Ca­ther­i­ne: Het mooie vind ik, dat de ten­toon­stel­ling daar­mee een me­ta­foor voor São Pau­lo  is. De ge­pro­jec­teer­de films cul­mi­ne­ren in twee bom­bas­tische mo­men­ten: voet­bal en car­na­val, maar ver­der la­ten ze ver­schil­len­de beel­den zien. Het de be­zoe­ker nooit het ge­heel te  over­zien. Je kijkt naar iets en in je oog­hoek ge­beurt iets an­ders wat net niet te be­vat­ten is. Zelfs een over­zicht in de vorm van een stads­plat­te­grond wordt de be­zoe­ker niet ge­gund.

Wil­le­mijn: de gro­te zaal van het NAi is vorm­ge­ge­ven als een plein waar van al­les ge­beurt: Be­zoe­kers sle­pen met plas­tic stoe­len en ra­ken in ge­sprek. De­zelf­de soort scènes van ver­plaat­sing en ont­moe­ting zijn her­ken­baar uit de stad. Door de spie­ge­ling van beeld en in­rich­ting wordt de be­zoe­ker on­der­deel van de ten­toon­stel­ling, spe­len­de kin­de­ren en pra­ten­de be­zoe­kers ver­ster­ken de`e be­le­ving.

Ca­ther­i­ne: de film­frag­men­ten en stills zijn ge­mon­teerd rond vijf the­ma­tische ste­den: de stad van de ge­schie­de­nis, de stad van de in­du­strie, de stad van het geld, de stad van de nieu­we eco­no­mie, de do it yourself stad. Om­dat elk the­ma aan een ste­de­lijk ge­bied is op­ge­han­gen wordt ook de his­to­rie, het con­trast­rij­ke ste­de­lij­ke le­ven en de ar­chi­tec­tuur van die plek ge­toond. Ik had door die wijd­lo­pig­heid moei­te om de the­ma­tiek van de films te door­gron­den.

Wil­le­mijn: de tijd is de bin­den­de fac­tor in de films het is een si­mul­ta­ne pro­jec­tie van het le­ven in een me­tro­pool. De beel­den over de vijf ‘ste­den’ vul­len el­kaar aan, la­ten zien hoe ver­schil­len­de men­sen op ver­ge­lijk­ba­re mo­men­ten hun tijd be­ste­den. Hoe ze zich per­sen in een prop­vol­le me­tro, wordt ge­lijk­tij­dig ge­pro­jec­teerd met het spoor door ver­la­ten in­du­strie­ge­bie­den en de rap­pers. Of het pa­ral­lel­le nacht­le­ven: break­dan­sers, in­ge­dut­te straat­ver­ko­pers, fi­le rij­den­de au­to­mo­bi­lis­ten, de nacht­clubs en per­ma­nent ge­o­pen­de win­kels. Wan­neer je de ten­toon­stel­ling nog­maals be­zoekt wordt de­ze ge­laagd­heid steeds evi­den­ter. Dan pas be­gin je te be­grij­pen hoe die stad func­ti­o­neert en hoe de ten­toon­stel­ling in el­kaar zit.


De ten­toon­stel­ling is aan­ge­vuld met een se­rie gein­ter­view­de Pau­lis­ta’s op klei­ne mo­ni­to­ren. Op­val­lend is hoe lief­de­vol en po­si­tief al­le geïnter­view­den over de per­ma­nen­te cha­os van hun stad spre­ken. On­danks hun angst voor cri­mi­na­li­teit had bijna ie­der­een een hoop­vol­le  bood­schap. Als­of wo­nen in São Pau­lo zo knap is dat je lou­ter aan dat feit trots en iden­ti­teit ont­leent. Hier mist een kri­tische noot, die is aan de toe­schou­wer.

De om­vang, de cha­os, de zelf­red­zaam­heid, het ge­brek aan plan­ning ma­ken Sao Pa­o­lo ook on­ver­ge­lijk­baar met een stad als Rot­ter­dam. Van die op­ti­mis­tische lief­de, on­danks de angst, voor hun stad kun­nen we als Rot­ter­dam­mers wel wat le­ren.


Ca­ther­i­ne: Het open­baar ver­voer lijkt ze­ker­heid en struc­tuur te bie­den. Die twee meis­jes die op de beurs in het cen­trum wer­ken ver­tel­len bij­voor­beeld hoe ze met trein en me­tro uit hun mooie bui­ten­wijk ko­men. Ik had het idee dat open­baar ver­voer de stad ver­deelt in be­voor­rech­te goed ont­slo­ten en ach­ter­ge­stel­de slecht ont­slo­ten ge­bie­den.

Wil­le­mijn: De da­me van het kin­der­dag­ver­blijf ver­telt over het ge­brek aan toe­gang tot het ste­de­lijk le­ven in de bui­ten­wij­ken van São Pau­lo goe­de in­fra­struc­tuur is hier de ba­sis­con­di­tie voor een mens­waar­dig be­staan. Kin­de­ren be­noe­men de stad in ui­ter­sten er zijn veel par­ken,  Play­Sta­ti­ons en win­kel­cen­tra, maar is aan de an­de­re kant on­vei­lig door te veel ver­keer en  cri­mi­na­li­teit.

Ca­ther­i­ne: an­tro­po­loog Hei­tor Frugo­li Ju­ni­or geeft een hel­de­re ana­ly­se van het ongrijp­ba­re van de stad, die nie­mand con­tro­leert. Hij ver­telt hoe ie­der­een, van pro­ject­ont­wik­ke­laar tot fa­ve­la be­wo­ner, af­han­ke­lijk is van de stad. Er is geen plan­ning of re­gel­ge­ving, nie­mand con­tro­leert ont­wik­ke­lin­gen en trans­for­ma­ties. Hij zegt: “het is heel moei­lijk te be­grij­pen wat vast is in São Pau­lo  en wat ver­an­der­lijk’.

De bood­schap van de ten­toon­stel­ling is ook dat plan­ning en ar­chi­tec­tuur mar­gi­naal zijn in São Pau­lo. Maar daar­mee is ar­chi­tec­tuur een niet on­be­lang­rijk de­tail. Dat zie je in die film over het schil­de­ren van ge­vels in de slop­pen­wijk. Op ini­ti­a­tief van ar­chi­tec­ten wor­den met sja­blo­nen de­co­ra­ties en kleu­ren op de grau­we mu­ren aan­ge­bracht. Een oma wil bij­voor­beeld vlin­ders om­dat vlin­ders staan voor ver­an­de­ring.

Wil­le­mijn: Dit is voor het eer­st dat we over ar­chi­tec­tuur pra­ten. Jij at­ten­deer­de me op de film-stills van de ge­bou­wen. Pas bij een twee­de be­zoek zag ik pas het film­frag­ment over het le­ven in en rond­om Co­pan van Oscar Nie­mey­er. In eer­ste in­stan­tie mis­te ik die ar­chi­tec­to­nische high-lights eer­lijk ge­zegd wel. Het gaat hier ook niet over de ico­nen maar over wat zich daar­tus­sen al­le­maal af­speelt. Over de men­ge­ling van cul­tu­ren en de so­li­da­ri­teit die de ste­de­lijk­heid maakt. São Pau­lo is een aan­een­rij­ging van in­di­vi­du­e­le am­bi­ties het is een so­ci­aal cul­tu­reel pro­ject.

Ca­ther­i­ne: Na dit ge­sprek wil ik ei­gen­lijk nog een keer gaan, ik heb nog be­st veel ge­mist.

Wil­le­mijn: Naar het NAi of naar São Pau­lo ?


Een ten­toon­stel­ling om vaak te gaan zien, een stad om naar te­rug te ke­ren. Of zo­als een be­zoe­ker zei ‘het is een gro­te pu­bli­ci­teits­stunt voor São Pau­lo ”. Maar dan wel voor een lief­heb­ber van ste­de­lijk­heid.

+ Related Projects