--> No. 32

Zilte Atlas

Periode 2007–2008 / Project Zilte Atlas / Opdrachtgever InnovatieNetwerk / Locatie Nederland / Met Vincent Kuypers


 

 

 

 

Am­ster­dam,13 ju­li 2007

 

Waar­de­col­le­ga-raadsle­den, vrien­den van het se­cre­ta­ri­aat,

ik­heb de­ze week iets leuks mee­ge­maakt wat ik graag langs de­ze weg met jul­lie wil­de­len. Met Her­ma heb ik de mo­ge­lijk­heid be­spro­ken om de ini­ti­a­tief­ne­mers uit te­no­di­gen als gast­spre­kers op een van on­ze ver­ga­de­rin­gen.

 

Twee­jon­ge Rot­ter­dam­se ar­chi­tec­ten, Ja­go van Ber­gen en Wil­le­mijn Lof­vers – sa­men me­t­hun col­le­ga Evert Kol­pa ( www.lvbk.nl <http://www.lvbk.nl/> ) win­naars van de Prix deRo­me voor ar­chi­tec­tuur in 2001 en van de Char­lot­te Köhler­prijs van het Prins­Bern­hard Cul­tuur­fonds – zijn sa­men met het In­no­va­tie­net­werk van LNV op het ideeg­e­ko­men voor een Zil­te Proef­tuin.

 

Hier­mee­wil­len ze op een con­struc­tie­ve ma­nier het hoofd bie­den aan het pro­ces van­ver­zil­ting waar­mee Ne­der­land ge­con­fron­teerd wordt. Zo­wel in de zee­ar­men als van­on­der­op wordt Ne­der­land zou­ter. Dat raakt zo­wel de in­du­strie als het drink­wa­te­ren de land­bouw – en daar­mee de toe­komst van het lan­de­lijk ge­bied. Hoe kun je­met de onom­keer­ba­re ver­zil­ting 'mee­gaan', vroe­gen zij zich af, en die aan­wen­den­voor nieu­we vor­men van na­tuur­ont­wik­ke­ling, land­bouw, dag- en­ver­blijfs­re­cre­a­tie?


Wil­le­mijn­Lof­vers schreef me hier­over: ,,So­ci­a­le en cul­tu­re­le ver­an­de­rin­gen trek­ken een­en­or­me wis­sel op ge­bruik en  in­rich­ting van het land­schap. Heeft­de ver­zil­ting van het land­schap nog een ef­fect op re­cre­a­tief ge­bruik? Kun­nen we­na­den­ken over an­der vor­men van zil­te re­cre­a­tie dan vo­ge­len en wad­lo­pen, over­an­de­re vor­men van land­bouw dan al­leen de teelt van zil­te ge­was­sen? Wan­neer is­het land­schap in­te­res­sant voor een an­de­re doel­groep dan de 'groe­ne' eli­te? In­ons den­ken is de cul­tu­re­le di­men­sie óók van be­lang."

Rijks­wa­ter­staat­blijkt al be­zig te zijn met een proef met het in­la­ten van zout wa­ter in het­veen­wei­de­ge­bied. Wa­ge­nin­gen UR heeft een pro­ject, 'De Zeeuw­se Tong', waar­in de­tran­si­tie wordt on­der­zocht van de ak­ker­bouw op Co­lijns­plaat (Noord-Be­ve­land)naar een ge­mengd zilt be­drijf (zee­wier, mos­se­len, kreeft, vis). De pro­vin­cie­Zee­land on­der­zoekt het op­ne­men van zo­nes voor zil­te aqua­cul­tuur in deruim­te­lij­ke or­de­ning in be­leid­stuk­ken wordt ge­rept van een 'Zee­cul­tuur­par­kOos­ter­schel­de'.

In de Zil­te­Proef­tuin moe­ten­eco­no­mie, land­schap en re­cre­a­tie bij el­kaar ko­men. Be­zoe­kers kun­nen zien hoe­zil­te ge­was­sen ge­teeld wor­den en ze ook ko­pen en eten (kook­les­sen? Een Zilt­Kook­boek?). De proef­tuin moet ook dui­de­lijk ma­ken wat de ver­zil­ting voor het­land­schap gaat be­te­ke­nen en voor het ge­bruik dat wij als boe­ren en con­su­men­ten­van dat land­schap ma­ken. Half speels half se­ri­eus noe­men Lof­vers en Van Ber­gen:moe­ras­land­bouw een kwelkwe­ke­rij een kweek­vij­ver voor sid­der­aal een zil­te­k­uur­oord zoutra­cen op de Maas­vlak­te. Het In­no­va­tie­net­werk hoopt sa­men met de­jon­ge ar­chi­tec­ten een plan uit te wer­ken, daar een plek voor te vin­den én een­on­der­ne­mer die het wil gaan op­zet­ten.

De ont­wer­pers en­het In­no­va­tie­net­werk or­ga­ni­seer­den de­ze week een ex­cur­sie naar Zee­land, on­der­lei­ding van Wil­lem Bran­den­burg, on­der­zoe­ker zil­te teel­ten aan Uni­ver­si­teit­Wa­ge­nin­gen. Een paar sail­lan­te mo­ment­op­na­men:

Phi­lips­land: we staan op de­Kram­mer­slui­zen, een van de dam­men van de Del­ta­wer­ken, op de schei­ding tus­sen zoet(Vol­kerak­meer) en zout (Oos­ter­schel­de). Toen die wer­den ge­bouwd was die­schei­ding hei­lig, over over­gangs­ge­bie­den tus­sen zoet en zout werd nog­he­le­maal niet na­ge­dacht. Nu wel als een van de scheeps­kol­ken word­to­pen­ge­zet wordt dit deel van de­ze me­ga-in­ves­te­ring die de Del­ta­wer­ken wa­ren,over­bo­dig en wordt het boe­ren op de ou­de voet in het ge­bied er­ach­ter­on­mo­ge­lijk. Het be­zoek leidt tot een ge­sprek in ons bus­je over de(snel­heid van de) men­ta­li­teits­ver­an­de­ring bin­nen Rijks­wa­ter­staat over­hard-zacht, zoet-zout, nat-droog, tra­di­ti­o­ne­le land­bouw-zil­te teelt.,,Zee­land schreeuwt om pi­lot­pro­jec­ten'', al­dus on­ze gast­heer Her­man Haas­van Rijks­wa­ter­staat. Wes­ter­schel­de: ach­ter de dijk­lig­gen 5 veld­jes ('bas­sins') waar lams­oren en zee­kraal wor­den ge­teeld. De­ge­was­sen bren­gen veel geld op, maar de markt is nu erg klein. Maar wil je­de su­per­mark­ten in­te­res­se­ren, dan moe­ten de boe­ren juist weer gro­te­hoe­veel­he­den kun­nen aan­le­veren. Wil­lem Bran­den­burg neemt op die veld­jesproe­ven met de zout­re­sis­ten­tie van ge­was­sen als bleek-, knol en­blad­sel­de­rij, knol­ven­kel, spelt (een tar­we­soort) en ki­noa (een graan­soort­waar nie­mand van ons heeft ge­hoord). Bran­den­burg is zelf en­thou­si­ast over­de sa­men­komst hier van land­bouw en land­schap - ,,Dit is de evo­lu­tie van­het mo­der­ne Zeeuw­se land­schap!" – maar ik zie Ja­go van Ber­gen den­ken,hm, is dit het nou… Krui­nin­gen: Op een­be­drij­ven­ter­rein in de Ol­zen­de­pol­der staan we naast een gro­te ge­slo­ten­in­du­strie­hal. Geen idee wat ze ma­ken. Vlieg­tuig­on­der­de­len? Druk­werk?Jurk­jes? Het be­drijf blijkt 80 ton tar­bot per jaar te kwe­ken. Yer­se­ke: aan de rand van het­be­drij­ven­ter­rein gaat Bran­den­burg op de me­ta­len dek­sel van een put staan.Blijkt dat de ge­meen­te Rei­mers­waal met voor­uit­zien­de blik een zout­wa­ter­lei­ding­te­heb­ben aan­ge­legd, in de hoop op zil­te be­drij­vig­heid. He­laas. Zie­rik­zee: Poëtisch hoog­te­punt­van de dag. We ont­moe­ten hier aan de rand van de Oos­ter­schel­de the­o­lo­ge en­kun­ste­na­res Dieuw­ke Paar­le­vliet. Ze heeft sinds april een mos­sel­bank van100 m2 te leen van een mos­sel­kwe­ker, haar 'volks­tuin op zee'. Op dit mo­ment is he­t­hoog­tij, nu zien we al­leen de lam­pen­kap van var­kens­blaas die ze aan een­staak heeft be­ves­tigd om haar volks­tuin in het wa­ter te mar­ke­ren. Ook de­pic­nic ta­fel die ze er heeft neer­ge­zet, waar nu hang­mos­se­len aan groei­en,staat nu on­der­wa­ter. Zij komt er op al­ler­lei ideeën, zegt ze, bij­voor­beeld­voor een bon­bon­doos als een oes­ter­mand met 'haar' mos­se­len erin. On­der­haar dich­tersp­seu­do­niem Ma­rie Amen­ta schreef ze er ook dit ge­dicht over:

Volks­tuinop zee
De­mos­sel­bank
Heb je­mijn mos­sel­bank ge­zien?
Hij staat­in mijn volks­tuin op zee
Je ka­ner­op zit­ten bij laag wa­ter
Je ka­ner le­zen want
Ik he­ber lam­pen neer­ge­zet
Op­Sta­ken Als de zon schijnt
Is he­ter goed toe­ven
Neemeen hand­doek mee
Want­bij de buur­man kan je zwem­men
Ja, dat­mag wel van hem
En­breng wat wit­te wijn mee
Als je­komt, wil je?

En­een oes­ter­mes…

 

Het­was een fij­ne dag in het zil­te Zeeuw­se.

 

Vrien­de­lij­ke groet, 
Tra­cy

+ Related Projects