--> No. 17

Transformatieperspectief

Periode 2006 / Project Transformatieperspectief  / Opdrachtgever SfA, KEI, kkTU / Locatie Rotterdam / Met Nio Stedelijk Onderzoek


Na­oor­logse wij­ken in re­gi­o­naal per­spec­tief

De na­oor­logse wij­ken in de Rot­ter­dam­se re­gio on­der­gaan al ja­ren­lang een ‘stil­le’ver­an­de­ring de eer­ste reeks van pro­jec­ten op de schaal van de buurt zijn­ge­re­a­li­seerd of in uit­voe­ring, de wo­ning­bouw­quo­ta zijn ge­haald en de eer­ste­mas­ter­plan­nen zijn ge­te­kend. De twee­de fa­se in het pro­ces van her­struc­tu­re­ring­komt ech­ter moei­zaam op gang de be­reid­heid van cor­po­ra­ties en ont­wik­ke­laars omop pro­ject­ba­sis in de na­oor­logse wij­ken te in­ves­te­ren lijkt af te ne­men. De­ver­koop van duur­de­re wo­nin­gen ver­loopt moei­zaam en de be­oog­de om­slag in het­ne­ga­tie­ve ima­go van de tuin­ste­den heeft nog niet plaats­ge­von­den. On­der­tus­sen ver­an­de­ren de na­oor­logse wij­ken in hoog tem­po van sa­men­stel­ling en gaan ze qua­be­vol­kings­sa­men­stel­ling steeds meer lij­ken op de voor­oor­logse stads­wij­ken. Het­be­lang om de na­oor­logse wo­ning­voor­raad en de bij­be­ho­ren­de­trans­for­ma­tie­per­spec­tie­ven op een ho­ger schaal­ni­veau te po­si­ti­o­ne­ren in re­la­tie­tot an­de­re pro­gram­ma’s wordt steeds preg­nan­ter.

 

Er is een sa­men­han­gen­de en rich­ting­ge­ven­de vi­sie no­dig op de po­si­tie van de­na­oor­logse wij­ken in de re­gio Rot­ter­dam. Ze vor­men bin­nen de stad en de re­gi­oeen spe­ci­fie­ke op­ga­ve. Het zijn wij­ken met stra­te­gische po­si­ties na­bij­ste­de­lij­ke voor­zie­nin­gen, ring- en ra­di­aal­we­gen en het bui­ten­ge­bied. Het zijn­de schaar­se ge­bie­den in de stad waar door col­lec­tief be­zit groot­scha­lig ge­trans­for­meerd­kan wor­den. Te­ge­lij­ker­tijd is de op­ga­ve com­plex en de aan­pak is nog teeen­zij­dig ge­richt op de wo­ning­voor­raad. De op­los­sings­rich­ting voor de na­oor­logse wij­ken is mo­men­teel ook te sterk ge­ba­seerd op het be­na­druk­ken van de­pro­ble­men in plaats van de kan­sen. Ste­de­lij­ke ont­wik­ke­ling en her­struc­tu­re­ring­tre­den nog te vaak ge­schei­den op. Bo­ven­dien leeft in de po­li­tiek nog steeds dei­dee dat met fy­sie­ke her­struc­tu­re­ring ook so­ci­a­le pro­ble­men op­ge­lost kun­nen­wor­den.

 

Een sa­men­han­gen­de vi­sie op de trans­for­ma­tie­op­ga­ve van de na­oor­logse wij­ken is ook­het doel van het pro­ject Pro­fi­le­ring Zui­de­lij­ke Tuin­ste­den Rot­ter­dam van dedS+V. In de Pro­fi­le­ring is on­der­zocht hoe mid­den- en ho­ge­re in­ko­mens­groe­pen­voor de Zui­de­lij­ke Tuin­ste­den kun­nen wor­den be­hou­den en aan­ge­trok­ken. DS+Vpleit voor ver­bre­ding van de her­struc­tu­re­rings­op­ga­ve rich­ting ste­de­lij­keeco­no­mie en de eman­ci­pa­tie van de hui­di­ge be­wo­ners door het ver­zor­gen van een­vol­doen­de breed on­der­wijs­aan­bod. Er is ge­zocht naar een aan­scher­ping van de­wijk­pro­fie­len, die de ba­sis vor­men voor het toe­kom­sti­ge pro­gram­ma. Hier­bij gaat­het zo­wel om het ver­ster­ken van be­staan­de kwa­li­tei­ten als het zoe­ken naar kan­sen voor de wijk. De­ze­aan­scher­ping maakt het te­vens mo­ge­lijk te voor­zien in de nood­za­ke­lij­ke­ver­bin­ding met an­de­re sec­to­ren, dit be­te­kent ook een kans voor de kop­pe­ling­tus­sen de wij­ken en de ho­ge­re schaal­ni­veaus. Op 9 maart 2006 is het con­cept­Pro­fi­le­ring Zui­de­lij­ke Tuin­ste­den vast­ge­steld in de Di­rec­tie­raad Ste­de­lij­ke­Pro­jec­ten.

 

Na­oor­logsestad in re­gi­o­naal per­spec­tief

He­tini­ti­a­tief van Ken­nis­kring Tran­sUr­ban, Sti­mu­le­rings­fonds voor Ar­chi­tec­tuur en­KEI bouwt voort op het pro­ject Pro­fi­le­ring Zui­de­lij­ke Tuin­ste­den van dS+V en­vult een aan­tal the­ma’s in die nog on­der­be­licht zijn. Het eer­ste the­ma gaat­o­ver het ver­bre­den van de her­struc­tu­re­rings­op­ga­ve naar de Rot­ter­dam­se­re­gio­ge­meen­ten. Het wo­ning­bouw­be­leid van de stad Rot­ter­dam en de rand­ge­meen­ten­wordt voor een be­lang­rijk deel ge­stuurd door taak­stel­len­de af­spra­ken met de­Stads­re­gio. Pro­fi­le­ring van de na­oor­logse wij­ken is daar­om al­leen zin­vol in de­con­text van de re­gio. Het twee­de the­ma richt zich op de re­la­tie tus­sen de­her­struc­tu­re­ring in de ver­schil­len­de wij­ken ener­zijds en de eco­no­mie, de gro­te­re­gi­o­na­le pro­jec­ten en de de­mo­gra­fische dy­na­miek an­der­zijds. Hier­bij is het van­be­lang de kop­pe­ling met de Rot­ter­dam­se col­le­ge­doel­stel­lin­gen - met na­me het­be­leid ge­richt op sprei­ding - los te la­ten en een min­der po­li­tiek be­la­den­dis­cus­sie te voe­ren over de po­si­tie en toe­komst van de na­oor­logse wij­ken op een­re­gi­o­naal schaal­ni­veau. Al­leen op dit ni­veau valt te be­pa­len welk soort st­a­dRot­ter­dam wil en kan wor­den in re­la­tie tot de re­gio en wel­ke po­si­ties de­na­oor­logse wij­ken daar­bij in­ne­men.

 

Het­pro­ject is ge­start met een quick-scan naar de po­si­tie van de na­oor­logse wij­ke­nin re­gi­o­naal per­spec­tief. Het stu­die­ge­bied van de­ze quick-scan be­slaat de­vol­gen­de ge­meen­ten: Rot­ter­dam, Vlaar­din­gen, Schie­dam, Ber­kel en Ro­den­rijs,Bleis­wijk, Berg­schen­hoek, Ca­pel­le aan den IJs­sel, Krim­pen aan den IJs­sel,Ba­rend­recht, Rid­der­kerk, Al­brands­waard en Spij­ke­nis­se. De quick-scan be­staat­uit vier on­der­de­len: de wo­ning­bouw­op­ga­ve, de de­mo­gra­fische ont­wik­ke­lin­gen, deeco­no­mische ont­wik­ke­lin­gen en de gro­te re­gi­o­na­le pro­jec­ten. Voor de ca­se­stu­die­naar de Rot­ter­dam­se re­gio zijn be­leids- en plan­do­cu­men­ten voor de ver­schil­len­de­sec­to­ren op uit­een­lo­pen­de schaal­ni­veaus met el­kaar ver­ge­le­ken. Op wel­ke pun­ten­ver­ster­ken be­leid en plan­nen el­kaar of spre­ken ze el­kaar te­gen? Zijn ze­aan­vul­lend of staan ze juist ge­heel los van el­kaar? Daar­naast zijn sta­tis­tische­ge­ge­vens en on­der­zoeks­rap­por­ten ver­za­meld om zicht te krij­gen op de­mo­gra­fische­ont­wik­ke­lin­gen in de na­oor­logse wij­ken. De re­sul­ta­ten van de quick-scan zijn­ge­o­gra­fisch ver­beeld in een se­rie kaar­ten.

 

Al­ge­men­econ­clu­sies quick-scan

Uit­de quick-scan ko­men twee al­ge­me­ne con­clu­sies naar vo­ren die als ver­trek­punt­voor het de­bat zijn ge­no­men. Ten eer­ste blijkt dat de di­ver­si­teit aan­na­oor­logse wij­ken in de re­gio groot is, ter­wijl de dif­fe­ren­ti­a­tie aan­op­los­sings­rich­tin­gen nog ge­ring is. Op stads­re­gi­o­naal ni­veau is de op­ga­ve in­be­lang­rij­ke ma­te be­paald door de ge­wenste sprei­ding van de goed­ko­pe­wo­ning­voor­raad (en daar­mee van kans­ar­me huis­hou­dens) over de re­gio. Daar­naas­tis er een steeds ster­ker klin­kend plei­dooi voor een trend­breuk in de­her­struc­tu­re­ring om die voor­al toe te spit­sen op de bouw van mee­r­een­ge­zins­wo­nin­gen. Aan­ge­zien de na­oor­logse wij­ken on­der­ling zeer ver­schil­len is­het ech­ter wei­nig zin­vol in ge­ne­rie­ke ter­men iets te be­we­ren over het ka­rak­ter­van de op­ga­ve en de kan­sen van de­ze wij­ken. Meer di­ver­si­teit in stra­te­gieën en­op­los­sin­gen zijn no­dig om  de­spe­ci­fie­ke iden­ti­tei­ten en kwa­li­tei­ten van en de dy­na­miek in ie­de­re wijkaf­zon­der­lijk recht te doen. Dit brengt au­to­ma­tisch met zich mee dat af­ge­wo­gen­keu­zes per wijk in de ver­hou­ding tus­sen fy­sie­ke, eco­no­mische en so­ci­a­le­ver­nieu­wing es­sen­ti­eel zijn.

 

Tent­wee­de blijkt uit de quick-scan dat wens­beeld en re­a­li­teit dik­wijls ver vanel­kaar af staan. In Rot­ter­dam be­staat het voor­ne­men om de stad te trans­for­me­ren­van ha­ven­stad naar een eve­ne­men­ten­stad, met hoog­waar­di­ge dienst­ver­le­ning ge­voed­door een ken­ni­seco­no­mie. Nieu­we woon­per­spec­tie­ven en groot­scha­li­ge pro­jec­te­n­il­lu­stre­ren de­ze am­bi­ties. Maar tus­sen be­leid en re­a­li­teit gaapt een groot gat.Het be­leid gaat niet uit van een con­ti­nu­trans­for­ma­tie­pro­ces van de stad maar streeft naar een sta­tisch eind­beeld. He­t­ont­wik­ke­len van de ha­ven­ge­re­la­teer­de eco­no­mie, de ken­ni­seco­no­mie of de­zorg­sec­tor en de daar­aan ge­kop­pel­de toe­na­me van ba­nen in de quar­tai­re sec­tor,wordt niet ge­re­la­teerd aan de trans­for­ma­tie van de na­oor­logse woon­wij­ken. De­de­mo­gra­fische dy­na­miek, die aan­toont dat de na­oor­logse wij­ken steeds­di­ver­ser wor­den qua be­vol­kings­sa­men­stel­ling, wordt ge­pro­ble­ma­ti­seerd in plaats­van als uit­gangs­punt te wor­den be­schouwd.

 

De­quick-scan maakt de dis­cre­pan­tie zicht­baar tus­sen ge­con­sta­teer­de pro­ble­men en­ge­ko­zen maat­re­ge­len, en de hi­a­ten in het zo­ge­naam­de in­te­gra­le be­leid. De­na­oor­logse wij­ken ko­men als spe­ci­fie­ke op­ga­ve in de mees­te be­stu­deer­de­do­cu­men­ten niet of nau­we­lijks aan bod. Ge­steld kan wor­den dat de­ze­t­rans­for­ma­tie op­ga­ve (nog) geen deel uit­maakt van de am­bi­ti­eu­ze ont­wik­ke­ling­van stad en re­gio. De trans­for­ma­tie van de na­oor­logse tuin­ste­den is blijk­baar­niet sexy ge­noeg in ver­ge­lij­king met het cen­trum­ste­de­lijk wo­nen aan de ri­vier­of het lan­de­lijk wo­nen in de rand­ge­meen­ten. Aan de an­de­re kant is de na­oor­logs­eop­ga­ve blijk­baar niet vol­doen­de ur­gent in ver­ge­lij­king met de voor­oor­logse­wij­ken de  in Rot­ter­dam. Dit is op­zijn zachtst ge­zegd op­mer­ke­lijk ge­zien de toe­ge­no­men de­mo­gra­fische en­so­ci­aal-eco­no­mische dy­na­miek die zich juist in de na­oor­logse wij­ken voor­doet.

De­her­struc­tu­re­ring van de na­oor­logse wij­ken ken­merkt zich mo­men­teel door een­een­zij­di­ge aan­pak die voor­al fy­sie­kruim­te­lijk van aard is en die sterk­af­han­ke­lijk is van de wijk- en (deel)ge­meen­te­gren­zen. Er is in de­her­struc­tu­re­ring een gro­te­re dif­fe­ren­ti­a­tie aan plan­nen en stra­te­gieën no­dig­die de ruim­te­lij­ke kwa­li­tei­ten en po­ten­ties per wijk ver­ster­ken, maar die ook­be­ter in­spe­len op de eco­no­mische en so­ci­a­le dy­na­miek. Het is juist de­com­plexi­teit die een kans is voor de her­ont­wik­ke­ling van de na­oor­logse wij­ken.De op­ga­ve vraagt om een be­na­de­ring die sec­tor­over­schrij­dend is, be­te­ke­nis heef­top meer­de­re schaal­ni­veaus, lo­ca­tie­spe­ci­fiek is en de her­struc­tu­re­ring be­na­dert­van­uit de ge­lei­de­lij­ke trans­for­ma­tie van de stad en de re­gio. De door ons­uit­ge­voer­de quick-scan biedt een aan­tal aan­kno­pings­pun­ten voor een ver­scherp­te,nieu­we aan­pak. Per the­ma volgt hier­on­der een sa­men­vat­ting van de quick-sca­nals­me­de van nieu­we per­spec­tie­ven voor de trans­for­ma­tie­op­ga­ve.

 

+ Related Projects